Phân định thần loại (Discernment of Spirits)
Nhận biết những chuyển động của tâm hồn
(danh từ) discernment
khả năng phán đoán và nhận định đúng đắn.
Phân định thần loại là gì?
Phân định thần loại nhằm giúp con người lớn lên trong sự hiểu biết bản thân về mặt thiêng liêng, học cách tự bảo vệ mình trước điều xấu và hướng về điều thiện. Đây là phương thế để diễn giải những chuyển động nội tâm của linh hồn, chú ý đến mọi điều - từ cảm xúc đến ước muốn - và học cách nhận ra chúng đến từ đâu và sẽ dẫn ta đi về đâu. Thánh I-nhã gọi đó là “những chuyển động của tâm hồn.”
Thánh I-nhã xác tín rằng linh hồn con người chịu tác động của “thần lành” và “thần dữ.” Ngài dạy các môn đệ cách nhận định, để từ đó sống tốt hơn: không bị lôi kéo bởi những cám dỗ và khuynh hướng xấu, nhưng được hướng dẫn bởi những phẩm chất tốt đẹp. Nhờ vậy, việc phân định thần loại giúp bạn lớn lên trong sự hiểu biết về bản thân và tiến gần hơn đến việc trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình.
Phân định diễn ra như thế nào?
Việc nói đến thần lành và thần dữ ngày nay có thể khiến nhiều người cảm thấy dè dặt hoặc nghi ngờ. Tuy nhiên, kinh nghiệm đấu tranh nội tâm lại là điều hầu như ai cũng từng trải qua. Con người thường bị lôi kéo rời xa những gì đem lại sự sống, để rồi sa vào những yếu đuối và thói quen xấu của chính mình. Thánh Phaolô đã diễn tả rất chân thực kinh nghiệm này khi viết:
“Thật vậy, tôi làm gì tôi cũng chẳng hiểu: vì điều tôi muốn, thì tôi không làm, nhưng điều tôi ghét, thì tôi lại cứ làm.” (Rm 7,15)
Sự giằng co nội tâm ấy không chỉ là kinh nghiệm của những người bình thường, mà còn là kinh nghiệm của chính các thánh, như của Thánh Phaolô. Vậy điều gì đang diễn ra? Thực tế cho thấy con người thường bị lôi kéo rời xa những gì mang lại sự sống của Thiên Chúa, để rồi sa vào những yếu đuối và thói quen xấu của bản thân. Thánh I-nhã Loyola xác tín rằng thần dữ chính là tác động của ma quỷ trên linh hồn con người; và Đức Thánh Cha Phanxicô cũng chia sẻ xác tín ấy khi ngài nhận định:
“Chúng ta không nên nghĩ về ma quỷ như một huyền thoại, một hình ảnh tượng trưng, một lối nói hay một ý niệm trừu tượng. Sai lầm này sẽ khiến chúng ta buông lỏng cảnh giác, trở nên chủ quan và cuối cùng dễ sa vào cám dỗ.”
Phân định thần loại giúp bạn sớm nhận ra những tác động ấy ngay từ ban đầu và kịp thời ngăn chặn đà sa sút, nhờ đó được dẫn trở lại gần Thiên Chúa hơn.
Làm sao để phân biệt thần lành và thần dữ?
Thánh I-nhã Loyola trong tác phẩm Các bài Tập Tĩnh Tâm đã mô tả đặc điểm của "thần tốt" (thần lành) và "thần xấu" (thần dữ) trong Quy tắc Phân định Thần loại, chỉ ra rằng
Thần lành
“… đem đến sự can đảm và sức mạnh, an ủi, nước mắt, ơn soi giục và an nghỉ, bằng cách làm cho vượt thắng cách dễ dàng và huỷ diệt mọi trở ngại để cho người ta tiến lên trong đàng lành.” — Thánh I-nhã Loyola, Linh Thao [315]
Đối với những ai ra sức tìm kiếm điều thiện, thần lành mang lại nhiệt huyết, sức mạnh, ơn nước mắt, ơn giục lòng mến Chúa, được soi sáng và an ủi. Thần lành cũng giúp nhận ra tội lỗi và đau buồn vì tội, nhưng đồng thời ban sự bình an của người được yêu thương và tha thứ, được mời gọi bước theo Đức Kitô.
Thần dữ
“… thần khí cắn rứt, làm buồn phiền và đặt chướng ngại bằng cách gây băn khoăn lo lắng với những lý lẽ giả tạo để người ta khỏi tiến tới.” — Thánh I-nhã, Linh Thao [315]
Thần dữ đem đến vô số vấn đề, khó khăn, nghi ngờ, sầu khổ. Nó có thể gieo cảm giác tuyệt vọng, nặng nề, mất hứng thú với cầu nguyện hay những việc thiêng liêng, thậm chí xúi giục con người bỏ cuộc.
Thánh I-nhã, vốn xuất thân là một hiệp sĩ, đã dùng một hình ảnh quân sự để minh họa cách hành xử của thần dữ, ví nó như một viên tướng địch đầy chiến lược và chính xác:
“… kẻ thù lại còn xử sự như một tướng quân để chiến thắng và cướp đi những gì nó muốn… kẻ thù của bản tính loài người lượn quanh để dò xét lần lượt hết các nhân đức đối thần, các nhân đức trụ và các nhân đức luân lý khác của ta, và điểm nào nó thấy ta yếu hơn và cần thiết hơn cho phần rỗi đời đời của ta, nó sẽ tấn công vào đó và cố hạ gục ta.” — Thánh I-nhã, Linh Thao [327]
Thiên Chúa khích lệ và mời gọi cách dịu dàng, nhẹ nhàng lôi cuốn ta tiến bước. Trái lại, thần dữ ép buộc và thúc đẩy, nói với ta không còn sự lựa chọn nào khác.
Phân định là một nghệ thuật
Sau hết, việc phân định đòi hỏi sự kiên trì và rèn luyện. Những nguyên tắc của Thánh I-nhã là sự trợ giúp quý giá, song, việc phân định các thần loại đời hỏi một sự trưởng thành nội tâm và khả năng nhận ra Thiên Chúa đang hoạt động trong đời sống nội tâm của chính mình.
Đọc thêm: Quy tắc phân định thần loại
