Chúa Nhật Tuần IV - Mùa Thường Niên

NHÌN VỀ HẠNH PHÚC ĐỜI TÔI

Các bạn thân mến!

Chúng ta đang ở trong những ngày cuối cùng của Năm Âm Lịch 2025. Có lẽ đây là thời gian để các bạn nhìn lại, tổng kết, xâu chuỗi, kết nối những sự kiện, biến cố, con đường, tương quan, tình trạng mà bạn đã trải qua. Hẳn rằng đời sống của bạn trong một năm qua có rất nhiều niềm vui. Nhưng chắc cũng không thiếu những nỗi buồn, lo lắng, băn khoăn, thậm chí có thể tiếc nuối. Tuy nhiên vượt lên trên niềm vui và nỗi buồn đó là gì? Xuyên qua tất cả những cảm xúc và chuyển động vui buồn đó là gì? Sự hiện diện của Thiên Chúa ở đâu trong những biến cố sự kiện đó? Điều gì tạo nên hạnh phúc và đau khổ cho đời sống con người và cá nhân tôi? Điều gì, ai hay giá trị gì đang ảnh hưởng và chi phối đời sống của tôi? 

Chắc chắn rằng bạn và tôi khi nhìn lại đời sống của mình, chúng ta sẽ có những câu trả lời khác nhau. Điều gì tạo nên đau khổ và điều gì giúp con người hạnh phúc? Nếu bạn là người đang sống trong đời sống gia đình, điều gì làm cho gia đình của bạn hạnh phúc? Nếu bạn đang sống trong đời sống dâng hiến, điều gì đang ảnh hưởng đến chất lượng hạnh phúc của bạn? Thật khó để đưa ra một câu trả lời rốt ráo cho mọi trường hợp, tuy nhiên nếu bạn lượng giá lại tình trạng hạnh phúc của mình, bạn có thể thấy vấn đề không phải ở định nghĩa hạnh phúc là gì nhưng là cách mà bạn sống những giá trị, mà ở nơi đó bạn xác tín rằng nó sẽ đem lại hạnh phúc cho bạn. Lời Chúa hôm nay, không tìm cách định nghĩa hạnh phúc là gì nhưng nó chỉ cho bạn thấy làm thế nào để có được hạnh phúc. Có 3 đặc tính liên quan đến hạnh phúc của bạn: Hạnh phúc đặt trong tương quan với Thiên Chúa, hạnh phúc đặt trong mối tương quan với tự do, hạnh phúc đặt trong tương quan với kho tàng. 

Hạnh phúc trong cái nhìn đức tin Công Giáo không phải là sự chiếm hữu nhưng hệ tại ở tương quan. Một cách tự nhiên, tôi muốn sở hữu nhiều thứ: sự giàu có, tri thức, ảnh hưởng, danh dự, v.v. Chính những điều tôi muốn chiếm hữu ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của tôi. Nhưng nghịch lý thay, càng tìm kiếm tôi càng cảm thấy thiếu, càng có được tôi lại càng muốn có thêm. Những tìm kiếm này cho thấy khát khao sâu thẳm của lòng bạn. Đồng thời nó cũng giúp bạn hiểu bản chất thật sự của những điều mà bạn đang tìm kiếm, khát khao. Chính vì thế tôi cần xác định và tự ý thức về chính tôi và giá trị mà tôi đang theo đuổi. 

Trong thực tế, những giá trị đó nhiều khi gây ra cho tôi đau khổ hơn là hạnh phúc. Nếu bạn nhìn vào đời sống con người này nay, bạn sẽ thấy có 4 nguyên nhân dẫn đến đau khổ: Thứ nhất đó là sự cô độc của con người trong việc kết nối giữa thế giới kỹ thuật và những mối tương quan. Thứ hai đó là áp lực so sánh và kỳ vọng: so sánh về sự thành công của người khác và sống theo kỳ vọng của họ. Thứ ba sự thay đổi cuộc sống nhanh chóng dẫn đến sự điều chỉnh và thích nghi liên tục tâm lý và lối sống. Điều này dẫn con người đến cảm giác kiệt quệ về mặt thể xác và tinh thần. Cuối cùng là việc mất đi ý nghĩa của cuộc sống dẫn đến tình trạng chán nản. Nhìn vào 4 nguyên nhân này, bạn cũng có thể thấy nó ít nhiều  ảnh hưởng đến đời sống của bạn, thậm chí đôi khi những điều này làm các bạn cảm thấy lạc lõng và vô định. 

Đức Ki-tô trong Tin Mừng hôm nay lại đưa cho các bạn một tầm nhìn, dự phóng thiêng liêng và con đường giúp bạn xây dựng hạnh phúc đích thực. Tám Mối Phúc là con đường đem lại hạnh phúc đích thực cho bạn “từ việc nó mời gọi bạn sống kết nối với Thiên Chúa trong tình yêu, hoán cải đời sống và đổi mới đời sống nội tâm.” Các Mối Phúc cho thấy 3 điều căn bản: Chủ thể, điều kiện và kết cục của việc sống theo mối phúc. Chủ thể của hạnh phúc là chính Thiên Chúa. Ngài là Đấng sẽ trao ban hạnh phúc cho bạn nếu bạn sống theo con đường và lối sống của Ngài từ việc noi gương Chúa Giê-su. Điều kiện của mối phúc là “tâm hồn nghèo khó, hiền lành, sầu khổ, khát khao nên người công chính, xót thương người, tâm hồn trong sạch, xây dựng hoà bình, bị bách hại vì sống công chính.” Đây tạm coi là những điều kiện để có được hạnh phúc. Hệ quả của việc sống theo lối sống của Đức Giê-su là họ sẽ được Nước Trời làm gia nghiệp. Tất cả những từ mô tả trên là những cách thế khác nhau để diễn tả về một thực tại duy nhất. Đó là tình trạng con người được chia sẻ, kết nối đi vào tương quan, sâu xa đích thực với Chúa trong trình yêu và sự sống. Tự con đường của lối sống mới mời gọi bạn hoán cải và đổi mới nội tâm. Tự trong tương quan của bạn với Thiên Chúa mời gọi bạn thay đổi điều gì đó cho xứng hợp với tình yêu của Ngài.      

Điều kiện để có được hạnh phúc là “tâm hồn nghèo khó, hiền lành, sầu khổ, khát khao nên người công chính, xót thương người, tâm hồn trong sạch, xây dựng hoà bình, bị bách hại vì sống công chính.” 

Hạnh phúc của tôi đặt trong tương quan với tự do. Ngày nay con người bị cám dỗ mãnh liệt về sự tự do và khẳng định quyền tự do cá nhân tuyệt đối. Tôi muốn là người quyết định lấy cuộc đời và hạnh phúc của tôi. Tôi muốn viết câu chuyện lịch sử đời tôi theo cách mà tôi muốn. Nói các khác, tôi là người tự xác định về những lựa chọn của tôi. Tuy nhiên càng tuyệt đối hoá chính mình và càng tìm cách khẳng định tự do, tôi lại càng cảm thấy bị trói buộc. Công giáo không chỉ nói về lựa chọn tự do nhưng là đưa ra con đường để dẫn tôi đến hiện hữu như một chủ thể sống tự do. Tự do không chỉ dừng lại ở việc tôi làm điều này hay không làm điều kia nhưng hệ tại ở việc: “nhờ việc tương quan với điều gì mà tôi không bị lệ thuộc vào những điều khác.” Ở đây tôi muốn nói đến sự tự do như một chủ thể, ngôi vị chứ không phải là tự do mang tính hành vi. “Ở trong Thầy anh em sẽ được bình an, ở trong thế gian anh em sẽ phải gian nan khốn khó.” (Ga 16, 33) Như thế, cái bình an nội tâm mà tôi có được đến từ việc tôi tương quan với “Thầy” hoặc “thế gian” chứ không chỉ hệ tại ở việc tôi chọn lựa điều này điều kia. Cũng thế, tự do người môn đệ có được từ việc họ biết đặt tự do của mình trong tương quan với sự thật và chính Người Con.

“Vậy, Đức Giê-su nói với những người Do-thái đã tin Người: “Nếu các ông ở lại trong lời của tôi, thì các ông thật là môn đệ tôi; các ông sẽ biết sự thật, và sự thật sẽ giải phóng các ông.”Họ đáp: “Chúng tôi là dòng dõi ông Áp-ra-ham. Chúng tôi không hề làm nô lệ cho ai bao giờ. Làm sao ông lại nói: các ông sẽ được tự do?” Đức Giê-su trả lời: “Thật, tôi bảo thật các ông: hễ ai phạm tội thì làm nô lệ cho tội. Mà kẻ nô lệ thì không được ở trong nhà luôn mãi, người con mới được ở luôn mãi. Vậy, nếu người Con có giải phóng các ông, thì các ông mới thật sự là những người tự do” (Ga 8,31-36).

Trong Linh Thao, thánh Inhaxiô mời gọi tôi ý thức cùng đích đời mình là gì. Khởi từ cái nhìn và đích nhắm đó mà tôi nhìn về và giữ thái độ bình tâm với các thụ tạo (x. Lt 23). Nói tóm lại, hạnh phúc mà Chúa Giêsu nói tới không hệ tại ở hành vi nhưng nó đặt trong mối tương quan của tự do. Mà tự do ấy cần phải đặt trong tương quan với cùng đích, sự thật và Người Con.

Tám Mối Phúc Thật là con đường dẫn đến tự do vì nó giúp con người không tìm kiếm hạnh phúc nơi chính mình mà là nơi chính Chúa.  

Cuối cùng, hạnh phúc của tôi hệ tại ở việc tôi có chiếm được kho tàng đích thực hay không. Điều này là quan trọng bởi vì nếu tôi có được mọi thứ mà tôi mất đi hạnh phúc và mối tương quan với Thiên Chúa thì những điều kia có ý nghĩa gì cho tôi. “Được lời lãi cả thế gian mất linh hồn nào có ích gì” (Mt 16,26) Điều này giả định rằng bạn có tin Thiên Chúa là kho tàng đích thực đem lại hạnh phúc cho cuộc đời và gia đình bạn hay không. Nếu bạn tin rằng linh hồn bất tử và linh hồn ấy đặt trong mối tương quan với Thiên Chúa thì ắt hẳn bạn đã có câu trả lời. Còn nếu bạn tin rằng linh hồn chỉ là một khái niệm thì hạnh phúc mà bạn đang tìm kiếm cũng chỉ là khái niệm. Khái niệm ấy sẽ không có ý nghĩa nếu không chứa đựng một thực tại đích thực khởi từ tương quan thân thiết và sâu xa với Đức Ki-tô. “Ai ăn thịt và uống máu tôi, thì được sống muôn đời, và tôi sẽ cho người ấy sống lại vào ngày sau hết, vì thịt tôi thật là của ăn, và máu tôi thật là của uống. Ai ăn thịt và uống máu tôi thì ở lại trong tôi, và tôi ở lại trong người ấy” (Ga 6,54-56). Tình trạng hiện hữu ấy vượt lên trên quan niệm và khái niệm. Tôi không thể dùng một khái niệm để khẳng định hay phủ nhận một sự thật rằng tôi đang ở trong Ngài và Ngài ở trong tôi.

 

Lm. Gioan Nguyễn Duy Anh, S.J.